Lingua persa

Article on other languages:

• لغة_فارسية
• ܠܫܢܐ_ܦܪܣܝܐ
• Fars_dili
• Персийски_език
• Perzijski_jezik
• Persa
• Perština
• Перс_чĕлхи
• Perseg
• Persisk
• Persische_Sprache
• Farski
• ފާރިސީ
• Περσική_γλώσσα
• Persian_language
• Persa_lingvo
• Idioma_persa
• Pärsia_keel
• Persiera
• فارسی
• Persian_kieli
• Persan
• Peirsis
• ફારસી
• פרסית
• फ़ारसी_भाषा
• Perzijski_jezik
• Persišćina
• Perzsa_nyelv
• Պարսկերեն
• Bahasa_Persia
• Persneska
• Lingua_persiana
• ペルシア語
• სპარსული_ენა
• 페르시아어
• Zimanê_farisî
• Persek
• Lingua_Persica_Moderna
• Perzisch
• Lengua_farsi
• Persų_kalba
• Persiešu_valoda
• Персиски_јазик
• പേര്‍ഷ്യന്‍_ഭാഷ
• Bahasa_Parsi
• Perzisch
• Farsi
• Persisk
• Język_perski
• فارسي
• Língua_persa
• Pharsi_simi
• Limba_persană
• Персидский_язык
• Perzijski_jezik
• Persian_language
• Perzské_jazyky
• Gjuha_perse
• Персијски_језик
• Persiska
• Kiajemi
• பாரசீக_மொழி
• Забони_Форсӣ
• ภาษาเปอร์เซีย
• Farsça
• Farsı_tele
• Фарсі_(мова)
• فارسی
• Tiếng_Ba_Tư
• 波斯語

Áreas de falantes de lingua persa, persa moderno, darí e taxico.

A lingua persa, persa moderno, farsí (فارسی, fārsī, ou پارسی, pārsī) pertence ás linguas indoiranias da familia das linguas indoeuropeas, e é falada no Irán, Bahrein, Iraq, Acerbaixán e India. Só ten estatus de lingua oficial en Irán. As linguas oficias en Afganistán son o darí e o pastún, segundo garante a nova Constitución de Afganistán, e no Taxiquistán a única lingua recoñecida é o taxico (aínda que extraoficialmente empecen a deixar usar as outras linguas).

Orixínase do persa antigo, utilizado no período aqueménida, e do persa medio, falado no período sasánida, e do cal derivan as actuais linguas literarias modernas persa moderno, darí e o taxico.

É falada por máis de 60 millóns de persoas no Irán. Fārsī é a actual designación local do idioma e orixinouse da forma arábica usada para expresar pārsī, que era o nome dado polos iranios ao seu propio idioma (xa que a lingua árabe non contén o fonema /p/).

En canto ao persa iraniano é coñecido como fārsī (sempre persa, en galego), a variedade do persa medio falada en Afganistán é denominado darí. Actualmente, o persa e o darí son escritos nunha variante do alfabeto árabe. E a variedade do persa medio falada Taxiquistán, é o taxico, e é escrito en alfabeto cirílico.

Non se debe confundir parsí con farsí, nen chamar parsí ao persa (farsí), xa que o termo parsí (persiano en galego) úsase para designar a unha lingua irania diferente falada nos arredores da provincia de Fars; o farsí (persa) é unha lingua irania occidental setentrional, mentres que o parsí (persiano) é unha lingua irania occidental meridional central.

A pesar de utilizar unha forma do alfabeto árabe, o persa é unha lingua completamente diferente do árabe, con gramática e fonoloxía completamente diversas. O persa é unha lingua do tipo "suxeito-obxecto-verbo". O persa é unha lingua indoeuropea e o árabe é unha lingua camito-semita.

Ortografía

Aínda que utiliza o mesmo alfabeto árabe que a lingua árabe, o persa engade 4 letras, e cambia a forma doutras 2. A lingua persa é completamente distinta á árabe, cunha produción fonolóxica e unha gramática particulares. As 4 letras adicionais no persa son:

As letras con forma diferente son:

As marcas diacríticas que se utilizan no alfabeto árabe ou harakat, úsanse tamén para o persa, aínda que algunhas delas teñen distinta pronunciación. Por exemplo, en árabe Damma pronúnciase como /u/, mentras que en persa se pronuncia coma /o/.

O alfabeto persa tamién añade a noción de pseudo-espazo ao alfabeto árabe, chamado Zero Width Non-Joiner (ZWNJ) co estándar Unicode. Actúa coma un espazo que desconecta dúas letras adxacentes que, doutra banda, estarían xuntas, pero non ten unha extensión visual.

Outra característica remarcable é que moitas palabras persas con raíz de procedencia árabe se escriben de distinta forma que a palabra árabe da que proceden. Alef con Hamza debaixo (إ) sempre cambia a Alef (ا), Te Marbuta (ة) normalmente, pero non sempre, cambia a Te (ت) ou He (ه), e as palabras que utilizan varias hamzas escríbense con outro tipo de hamza (coma مسؤول que se convierte en مسئول).

Outras linguas coma o paxtó ou o urdú asimilaron esas nocións e, en ocasións, extendéronas con novas letras ou signos de puntuación.

Fonoloxía

O contraste funcional entre vogais parece radicar entre as longas {/i:/, /u:/, /ɑ:/} e as curtas {/e/, /o/, /æ/}. Polo tanto, parece posible representar as vogais coma segue {/i:/, /u:/, /a:/} y {/i/, /u/, /a/}. Tamén nótese que /tʃ/ e /dʒ/ son africadas, non oclusivas. O siguinte cadro é unha adaptación de Structural Sketch of Persian. Pode que el lector necesite caracteres do A.F.I. para ver caracteres fonéticos.

Consoantes

Gramática

Exemplos

Véxase tamén

Outros artigos

Existe unha versión da Wikipedia en Lingua persa.

• Linguas indoeuropeas.
• Linguas indoiranias.
• Linguas iranias.