Lingua paxtúa

Article on other languages:

Alto!! Este artigo está sendo editado.
Este artigo está actualmente sendo editado.
Por favor, non faga ningunha edición neste artigo mentres esta mensaxe siga aparecendo para evitar así conflitos de edición.
Se precisa saber quen está traballando no artigo, por favor, revise o historial de edicións.
(O tempo máximo de presenza deste marcador no artigo é dun mes; pasado ese tempo debe retirarse.)
Paxtún (پښتو / Pashto)
Pronuncia: paʂto
Outros nomes: Paxto, Pushto, Puxto
Falado en: Afganistán
Paquistán.
Rexións: Asia Central, Asia Meridional
Total de falantes: Uns 40-50 millóns[1]
Clasificación xenética: Indoeuropea
 Indoiranias
  Irania
   orientais
    orientais meridionais
     Paxtún
Escrita: Escrita nasgh (nasx)
Estatuto oficial
Lingua oficial de: Si
Regulado por: Academia das Ciencias do Afganistán
Códigos de lingua
ISO 639-1: ps
ISO 639-2: pus
ISO 639-3: varios:
pus — Paxtún (xenérico)
pst — Central Pashto
pbu — Northern Pashto
pbt — Southern Pashto

O Paxtún é unha lingua que pertence as lingua iranias que está dentro do grupo oriental e á súa vez do sub-grupo meridional. Está emparentado coas linguas do Pamir, e un pouco máis alonxado do iagnobí e das linguas osetas: o digorés e o iriano, é a única lingua máis numerosa en numero de falantes do grupo de linguas iranias orientais. É a lingua oficial de Afganistán xunto co darí; é falado por preto de 40 ou 50 millóns de persoas.[2] Fálase ademais no occidente de Pakistán

É escrito cunha versión modificada do alfabeto persa-arábico chamada nasx (nasgh).


Índice

O nome

Estatuto oficial

O paxtún é unha das linguas oficiais do Afganistán segundo a súa Constitución (a outra é o darí),

Distribución xeográfico da lingua paxtúa

O sistema de escritura

O alfabeto paxtún

Táboa con as 40 letras paxtúns.

Nome Transliteration AFI Final Media Inicial Aillada
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl / Modelo:Transl / Modelo:Transl / Modelo:Transl various, including [ɒ]
Modelo:Transl Modelo:Transl [b]
Modelo:Transl Modelo:Transl [p]
Modelo:Transl Modelo:Transl [t]
Modelo:Transl Modelo:Transl [s]
Modelo:Transl Modelo:Transl [ʤ]
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl / Modelo:Transl [ʧ]
Modelo:Transl Modelo:Transl [h]
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl [x]
Modelo:Transl Modelo:Transl [d]
Modelo:Transl Modelo:Transl [z]
Modelo:Transl Modelo:Transl [ɾ]
Modelo:Transl Modelo:Transl [z]
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl [ʒ]
Modelo:Transl Modelo:Transl [s]
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl [ʃ]
Modelo:Transl Modelo:Transl [s]
Modelo:Transl Modelo:Transl [z]
Modelo:Transl Modelo:Transl [t]
Modelo:Transl Modelo:Transl [z]
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl [ʔ]
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl [ɣ] / [ɢ]
Modelo:Transl Modelo:Transl [f]
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl [q] / [ɢ]
Modelo:Transl Modelo:Transl [k]
Modelo:Transl Modelo:Transl [g]
Modelo:Transl Modelo:Transl [l]
Modelo:Transl Modelo:Transl [m]
Modelo:Transl Modelo:Transl [n]
Modelo:Transl Modelo:Transl / Modelo:Transl / Modelo:Transl [v] / [u]
Modelo:Transl Modelo:Transl [h]
Modelo:Transl Modelo:Transl , Modelo:Transl [j] , [i]

  1. حرف اشکـال اســـم Name Note Unicode

0 ٔ ـٔ همزه hamzah U+0654 1 ا ‍ا الف alif U+0627 1a آ ‍آ الفِ مدّی alif-i maddī U+0622 2 ب ب‍ ‍ب‍ ‍ب بې bē U+0628 3 پ پ‍ ‍پ‍ ‍پ پې pē fa U+067E 4 ت ت‍ ‍ت‍ ‍ت تې tē U+062A 5 ټ ټ‍ ‍ټ‍ ‍ټ ټې t.ē ps U+067C 6 ث ث‍ ‍ث‍ ‍ث ثې sē ar U+062B 7 ج ج‍ ‍ج‍ ‍ج جیم jīm U+062C 8 چ چ‍ ‍چ‍ ‍چ چې čē = chē fa U+0686 9 ځ ځ‍ ‍ځ‍ ‍ځ ځې dzē ps U+0681 10 څ څ‍ ‍څ‍ ‍څ څې tsē ps U+0685 11 ح ح‍ ‍ح‍ ‍ح حای حطی Hā-yi HuTTī ar U+062D 12 خ خ‍ ‍خ‍ ‍خ خې xē = khē U+062E 13 د ‍د دال dāl U+062F 14 ډ ‍ډ ډال d.āl ps U+0689 15 ذ ‍ذ ذال zāl ar U+0630 16 ر ‍ر رې rē U+0631 17 ړ ‍ړ ړې r.ē ps U+0693 18 ز ‍ز زې zē U+0632 19 ژ ‍ژ ژې žē = zhē fa U+0698 20 ږ ‍ږ ږې ž.ē | ğ'ē ps U+0696 21 س س‍ ‍س‍ ‍س سین sīn U+0633 22 ش ش‍ ‍ش‍ ‍ش شین šīn = shīn U+0634 23 ښ ښ‍ ‍ښ‍ ‍ښ ښین š.īn | x'īn ps U+069A 24 ص ص‍ ‍ص‍ ‍ص صاد Sād ar U+0635 25 ض ض‍ ‍ض‍ ‍ض ضاد Żād ar U+0636 26 ط ط‍ ‍ط‍ ‍ط طا ، طوې Tā, Twē ar U+0637 27 ظ ظ‍ ‍ظ‍ ‍ظ ظا ، ظوې Zā, Zwē ar U+0638 28 ع ع‍ ‍ع‍ ‍ع عین ‘ayn ar U+0639 29 غ غ‍ ‍غ‍ ‍غ غین ğayn = ghayn U+063A 30 ف ف‍ ‍ف‍ ‍ف فې fē U+0641 31 ق ق‍ ‍ق‍ ‍ق قاف qāf U+0642 32 ك ك‍ ‍ك‍ ‍ك كاف kāf U+0643 32a ک ک‍ ‍ک‍ ‍ک کاف kāf U+06A9 33 گ گ‍ ‍گ‍ ‍گ گاف gāf fa U+06AF 33a ګ ګ‍ ‍ګ‍ ‍ګ ګاف gāf ps U+06AB 34 ل ل‍ ‍ل‍ ‍ل لام lām U+0644 35 م م‍ ‍م‍ ‍م میم mīm U+0645 36 ن ن‍ ‍ن‍ ‍ن نون nūn U+0646 37 ڼ ڼ‍ ‍ڼ‍ ‍ڼ ڼون ، ڼوڼ n.ūn, n.ūn. ps U+06BC 38 و ‍و واو wāw U+0648 38a ؤ ‍ؤ واوِ مهموز wāw-i mahmūz U+0624 39 ه ه‍ ‍ه‍ ‍ه های هوّز hā-yi hawwaz U+0647 39a ۀ ‍ۀ های مهموز hā-yi mahmūz U+06C0 40 ي ي‍ ‍ي‍ ‍ي ياي معروف yā-yi ma‘rūf U+064A 40a ی ی‍ ‍ی‍ ‍ی یای معروف yā-yi ma‘rūf U+06CC 40b ې ې‍ ‍ې‍ ‍ې یای مجهول yā-yi majhūl ps U+06D0 40c

 ئ
 ئ‍ ‍ئ‍ ‍ئ
 همزه ؛

یای فعلی hamzah; yā-yi fi‘lī U+0626

40d ۍ ‍ۍ یای تانیث yā-yi tānīs ps U+06CD 40e ے ‍ے یای مجهول yā-yi majhūl PK U+06D2 40f ۓ ‍ۓ یای مهموز yā-yi mahmūz PK U+06D3



O alfabeto paxtún consta de 40 letras coas seguintes formas:[3] Symbol 0, except on letter 9, denotes a glottal stop ‹’› or a shwa ‹ă›. Letter 1a denotes ‹’ā›. Letters 32a, 33a, 40a are glyph variants of letters 32, 33, 40. Letter 40b denotes ‹ē›. Letter 40c denotes final ‹ăy› or medial ‹’›. Letter 40d denotes final ‹ăy› in feminine nouns. Letter 40e denotes final ‹ē› or final ‹ay›. Letter 40f denotes final ‹ăy›.

Notas ar Mainly in Arabic loanwords fa Letter from the Persian (Farsi) alphabet ps Letter peculiar to Pashto PK Letter used in Peshawar, Pakistan

O alfabeto paxtún romanizado

Dialectos

Meridional occidental: [ts] [dz] [ʂ] [ʐ] [ʒ]
Meridional oriental: [ts] [dz] [ʃ] [ʒ] [ʒ]
Setentrional occidental: [s] [z] [ç] [j] [ʒ]
Setentrional oriental: [s] [z] [x] [g] [d͡ʒ]


Fonoloxía

Vogais

Anterior Central Posterior
Pechada i u
Media e ə o
Aberta ɑ

O paxtún ten tamén os diptongos: /aj/, /əj/, /aw/

Consoantes

Labial Dental Retroflexa Post-
alveolar
Palatal Velar Uvular Glotal
Nasal m n ɳ
Plosive p b t d ʈ ɖ k g q ʔ
Fricativa f v s z ʂ ʐ ʃ ʒ x ɣ h
Africada ts dz tʃ dʒ
Approximant l ɻ j w
Rhotic r ɺ̡

Gramática

Algúns exemplos en lingua paxtúa

Asalam u alaikum - Hola
Ho - Si
Na - Non
Hartsei samdi! -
Lütfan -
Manana - Graciñas
Wobaxa - Síntoo
Stanum tse dæi? - Como te chamas?
Zema num... dæ - Chámome ...
Tha tsanga yei? - Como estás?
Da shh-dæ -
kala? - Onde?
tso bajy dhi? - Que hora é?
sahar - mañá (sustantivo)
saba - mañá (adverbio)
Pir/doshambá - luns
naha/mangle - martes
yakshambá/atwar - domingo
Daxodei pei aman -

Referencias

  1. Ethnologue Report for Pashto
  2. Ethnologue.com/show_language.asp?code=pbu (informe do sitio Ethnologue).
  3. Andreas Prilop

Bibliografía

  • Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Pashto Reader Passages in Transcription, 1992. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C. [1]
  • Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Beginning Pashto Textbook and (Revised Editions), 1993. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C. [2]
  • Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Pashto Conversation Manual and Tapescript, 1993. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C.
  • Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Intermediate Pashto Textbook and Workbook (Revised Editions), 1993. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C. [3]
  • Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Pashto-English Glossary for the CAL Pashto Materials, 1993. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C. [4]

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.