Lingua latina

Article on other languages:

• Latyn
• Latein
• ሮማይስጥ
• Latín
• Lǣden
• لغة_لاتينية
• ܠܫܢܐ_ܠܛܝܢܝܐ
• Llatín
• Latın_dili
• Latein
• Tataramon_na_Latin
• Лацінская_мова
• Латински_език
• লাতিন_ভাষা
• Latin
• Latinski_jezik
• Llatí
• Lá-dĭng-ngṳ̄
• Pinulongang_Latin
• Lingua_latina
• Latina
• Лати́ньскъ_ѩꙁꙑ́къ
• Латтин_чĕлхи
• Lladin
• Latin
• Latein
• Latinki
• Λατινική_γλώσσα
• Latin
• Latina_lingvo
• Latín
• Ladina_keel
• Latin
• زبان_لاتین
• Latina
• Latin
• Latin
• Lenghe_latine
• Latynsk
• Laidin
• Laideann
• Lingua_latina
• Latinañe'ẽ
• Ladjyn
• לטינית
• लातिनी_भाषा
• Latinski_jezik
• Łaćonšćina
• Latin_nyelv
• Լատիներեն
• Lingua_latin
• Bahasa_Latin
• Latína
• Lingua_latina
• ラテン語
• Basa_Latin
• ლათინური_ენა
• Kilatini
• 라틴어
• Zimanê_Latînî
• Latin
• Lingua_Latina
• Lingua_Latina
• Latäin
• Latien
• Lengua_latinn-a
• Latin
• Latina
• Lotynų_kalba
• Latīņu_valoda
• Latina
• Латински_јазик
• ലാറ്റിന്‍
• लॅटिन_भाषा
• Bahasa_Latin
• Latintlahtōlli
• Lengua_latina
• Latiensche_Spraak
• ल्याटिन_भाषा
• Latijn
• Latin
• Latin
• Latinum
• Latîn
• Latin
• Латинаг_æвзаг
• Łacina
• Latim
• Latin_simi
• Latin
• Limba_latină
• Латинский_язык
• Латыын_тыла
• Limba_latina
• Laitin_leid
• Latinski_jezik
• Latin_language
• Latinčina
• Latinščina
• Gjuha_latine
• Латински_језик
• Basa_Latin
• Latin
• Kilatini
• Uaćina
• இலத்தீன்
• Забони_лотинӣ
• ภาษาละติน
• Wikang_Latin
• Tok_Latin
• Latince
• Латинська_мова
• Lotin_tili
• Łéngoa_latina
• Latinh
• Latén
• 拉丁文
• לאטיין
• Ede_Latini
• 拉丁语

Caligrafía nunha Biblia en Latin do ano 1407 que se atopa en Malmesbury Abbey, Wiltshire, Inglaterra. A Biblia foi escrita a man en Bélxica por Gerard Brils, para ser lida nun monasterio

O latín é unha lingua indoeuropea extinta que foi utilizada polos antigos romanos. Mantívose como lingua litúrxica da relixión católica, e aínda é oficial no Vaticano, factores polos que era aprendida polos cregos e falada nos seminarios. Por extensión, o adxectivo latino, latina emprégase para designar ás persoas que proceden de países con linguas neolatinas (que proceden do latín) ou que falan estas linguas. En termos xerais, úsase en Europa para designar ós habitantes meridionais e en EEUU para designar ós habitantes de procedencia iberoamericana.

Morfoloxía

A morfoloxía do latín é a dunha lingua muito flexiva.

Os substantivos

Teñen:

• dous números como en galego: singular e plural;
• tres xéneros: masculino, feminino e neutro (non existente en galego) (Listado de vocábulos latinos con xénero neutro).
• cinco declinacións;
• o latín clásico ten seis casos: nominativo, vocativo, acusativo, xenitivo, dativo e ablativo.

O adxectivo

Hai dúas clases de adxectivos, que marcan mediante flexión os diferentes graos: comparativo e superlativo.

O verbo

Conxúgase segundo:

• catro conxugacións;
• dúas voces (activa e pasiva), co caso particular dos verbos depoentes (forma pasiva pero senso activo);
• seis modos (infinitivo, indicativo, subxunctivo, imperativo, xerundio e participio) así como as formacións secundarias como o supino e o adxectivo verbal;
• seis tempos (presente, perfecto, imperfecto, pluscuamperfecto, futuro simple e futuro anterior).

Historia

Rexión do Lacio onde xurdíu o latín

O lugar ancestral da lingua latina corresponde exatamente ao Vetus Latium, unha rexión considerabelmente moito menor do que hoxe é a Italia. Estaba limitada polo río Tíber ao norte, polo curso baixo do río Anio a nordeste, pola cadea dos Apeninos a leste, polo territorio Volsciano ao sur e polo Mar Tirreno a oeste. Cando a influencia militar e política de Roma se espallou, a lingua latina tamén se difundiu tanto nas cidades como nas zonas rurais, mesmo que con características dialectais proprias.

Hai unha serie de datas que marcan a expansión de Roma e con elas a súa lingua: en 241 a.C. a Sicilia tórnase provincia romana; en 238 a.C. tamén a Sardeña e a Córsega; en 197 a.C. a Hispania; en 146 a.C. a África; en 167 a.C. a Iliria; en 120 a.C. a Galia Meridional; en 50 a.C. a Galia Setentrional; en 15 a.C. a Retia e por último, en 107 d.C. baixo Traxano, a Dacia.

O propio nome de Roma non só non é latino, probabelmente nin sequera sexa indoeuropeo, probabelmente derivado do xentilicio etrusco Ruma^{[Cómpre referencia]}, sendo o adxectivo latinus un derivado do topónimo Latium (que pode significar comarca plana en oposición á montañosa Sabina).

Desde o punto de vista lingüístico, o latín forma parte da familia indoeuropea, na cal representa unha área marxinal do grupo de linguas kentum.

Xuntamente co osco, umbro e falisco pertence ao ramo itálico das linguas indoeuropeas.

Historicamente, os seus períodos poden ser así divididos:

• Preclásico, do século VII a.C. ao século II a.C.. As inscricións máis antigas proceden do século VII a.C. Nos séculos III e II a.C. a literatura fai súa aparición, baixo influencia grega (Plauto, Terencio).

• Clásico, do século II a.C. ao século II d.C. A idade dourada da literatura latina.

• Latín vulgar, incluíndo o período patrístico, do século II ao V d.C., onde se inclúe a Vulgata de San Xerome e as obras de Santo Agostiño.

• Latín medieval, do século VI ao século XIV. A literatura latina continúa mais xorden as linguas romances.

• Do século XV ata agora'. Redescuberta do latín da idade dourada no Renacemento. O latín vulgar continúa sendo usado polos eruditos ata o século XVII, como Isaac Newton, e pola Igrexa Católica Romana (obrigatorio ata mediados do século XX).

Aínda despois da transformación do latín vulgar en linguas romances, o latín continúa fornecendo un repertorio de raíces para moitos campos semánticos, especialmente culturais e técnicos, para unha ampla variedade de linguas.

Moitas linguas europeas derivan directamente do latín, as linguas romances, como galego, o portugués, o castelán, o catalán, o occitano, o francés, o italiano, o romanche, o romanés, etc. Outras linguas teñen unha grande influencia do latín no seu vocabulario, como o albanés (por proximidade) ou o inglés (pola intermediación do francés antigo). O latín foi durante séculos a lingua de cultura e a da Igrexa católica. A súa influencia en Europa fíxose sentir nun gran número de linguas.

Latín medieval

Fálase ás veces de baixo latín para designar o latín de antes da Idade Media. Para a Idade Media en si pódese falar de latín medieval, por oposición estes dous termos ó latín clásico de Cicerón.

Moitos termos xermánicos son incluídos no vocabulario. Un certo número de termos clásicos adquiren un senso relixioso no contexto da Cristiandade (credo por exemplo) que non tiñan na época antiga.

Diferencias lexicais entre o l. clásico e vulgar

O latín vulgar crea derivados:

• latín clásico APIS → latín vulgar APĬCŬLA → abella
• GENU → GENUCULU → xeonllo
• OVIS → OVĬCŬLA → ovella
• UTI → USĂRE (USUS) → usar
• AUDĒRE → *AUSĀRE (AUSUS) → ousar

Variantes vulgares fronte a formas clásicas:

• SUBFERRE → *SŬFĔRĔRE → sufrir
• SOCRUS → SŎCRA → sogra
• DIES → *DIA → día
• POSSE → *PŎTĒRE

Palabras diferentes entre o latín clásico e o vulgar, de orixes diversas pola composición heteroxénea do Imperio:

• LOQUI, FARI → FABULARE → falar
• DOMUS → CASA → casa
• OS → BŬCCA → boca
• OSCULUS → BASIUS → beixo
• INVENIRE → AFFLARE → achar

Con todo, o latín vulgar xa traía grecismos e xermanismos incorporados no seu sistema que conformaban o adstrato do latín:

• CAPUT → CARA → cara
• GLADIS → SPATHA → espada
• FUNIS → CHORDA → corda
• LAPIS → PETRA → pedra

Ver tamén

• expresións latinas ;
• Wikipedia en latín.
• Étimos latinos con xénero neutro
• Literatura latina
• latin.net, origin and history, grammar, vocabulary, texts, etc.

More about Lingua_latina: exercitia i i latina latina lingua par, colloquium latina lingua personarum, grammatica i i latina latina lingua part, world lingua latina, latina lingua looking, latina lingua romani sermones, lingua latina vita communis, lingua latina per se illustrata, 2 aeterna index latina lingua par roma,