Lingua darí

Article on other languages:

• Dari
• Дари
• দারি
• Dari_jezik
• Dari
• Dari_(Eastern_Persian)
• Dari
• Dari_keel
• فارسی_دری
• Dari
• Bahasa_Dari
• Lingua_dari
• ダリー語
• 다리어
• Dari_kalba
• Dari
• Dari
• Dari
• Língua_dari
• Дари
• Dari
• Daríjčina_(afganská_perzština)
• Dari
• 達利語

Modelo:ATENCION Modelo:TRABALLANDO

O darí (en darí دری, pronunciado /dæˈɾi/) é unha das linguas iranias falada en Afganistán, é ademais lingua oficial xunto co paxtún. Tamén é coñecido coma persa darí (en darí فارسی دری, pronunciado /fɒːɾsije dæˈɾi/) ou persa afgano. É a principal lingua do país, falada polo 60% da poboación (se xuntamos o aimaq, o hazaraguí e o propio darí) principalmente no sur e centro do país, e preto de Kabul. É a principal lingua de comunicación dos pobos taxico, hazara e aimaq. A lingua serve á súa vez coma medio de comunicación entre diferentes pobos do Afganistán.

A sintaxe darí non o defire moito do persa, aínda que o acento forte sexa menos expresivo no persa afgán do que no persa iraniano. Moitos lingüístas (incluídos lingüístas iranianos) consideran o darí como unha lingua ou un dialecto aparte; eles o consideran a lingua escrita e chaman persa ou mellor dito persa afgano á lingua falada. Entre os motivos para isto están:

• o darí existe hai séculos, antes mesmo de existir o Afganistán; e as diferenzas fonéticas e léxicas entre Irán e Afganistán causan máis que algunha difilcutade na comprensión.
• o termo é usado por estudosos iranianos e taxicos para se referir à lingua persa media que se desenvolveu en Afganistán;
• afgán, no seu sentido orixinal, refírese soamente aos paxtúns, que non falan persa, mais si o paxtún.
• a lingua darí falada no Afganistán é diferente da falada polos zoroástricos que viven en Yazd e Kerman, no Irán, a cal é tamén chamada de darí ou gabrí.
• moitos falantes de darí son tamén capaces de falar e entender linguas de países veciños, tais como a India.

O darí xunto co taxico (falado no norte de Afganistán ata o mesmo Kabul) son dialectos do persa coma o propio persa o é de si mesmo, é dicir o persa antigo (525 a.C. - 300 a.C., periodo aqueménida) derivou no persa medio (300 a.C.-800 d.C., periodo sasánido, escritura pahlaví), e este á súa vez derivou no persa moderno (800 a.C.-ata hoxe en día, escritura perso-arábiga). Durante estes 1.200 anos é onde se desenvolve o periodo clásico da lingua persa e a lingua vai evolucionando enormemente ao longo do tempo formándose á súa vez o darí, o taxico e modelándose o que se coñece hoxe coma parsí(pronunciación árabe) ou farsí (pronunciación autóctona) o persa contemporáneo enriquecéndose todas elas con empréstimos ingleses, franceses e rusas, principalmente, coma en calquera outra lingua. Hoxe en día é a Academia Afgana das Ciencias a encarregada da fixación do darí.

O darí conta con varios dialectos: o heratí, o parsiwan, o khorasaní ,o aimaq, o harzaraguí, o taxiquí e o cabolí. A principal diferenza do aimaq e o hazaraguí é que contan con moito vocabulario das linguas túrquicas e mongoles, e o cabolí e o taxiquí están moitísimo máis próximos ao taxico que ao darí.

Fonética

O sistema vocálico

O darí consta de 8 vogais, das que 5 son longas /ī ē ū ō ā/ e estables 3 son curtas /a e o/ e inestables.

O vocalismo literario é bastante conservador en comparación co persa e taxico e é máis próximo ao taxico (aínda que nos dialectos o vocalismo pode ser máis simplificado).

Na táboa seguinte amósase o desenvolvemento do vocalismo entre as linguas de orixe pérsida:

Obsérvese como a medida que avanzamos cara o norte o vocalismo vaise parencedo ao taxico mentres que cara ao sur parécese máis ao persa.

Sistema consonántico

Ligazón externa

• Alfabeto Dari(www.afghan-web.com)