Article on other languages:
- حيتانيات
- Китоподобни
- Morvil
- Cetaci
- Kytovci
- Hvaler
- Wale
- Κητώδη
- Cetacea
- Cetacoj
- Cetacea
- Vaalalised
- Zetazeo
- آببازان
- Valaat
- Hvalur
- Cetacea
- לווייתנאים
- व्हेल
- Kitovi
- Cetek
- Cetacea
- Hvalir
- Cetacea
- クジラ目
- ვეშაპისნაირნი
- 고래
- Cetacea
- Walvèsechtege
- Cetacea
- Banginiai
- Cetacea
- Walvissen
- Kvalar
- Hvaler
- Cetacea
- Cetacea
- Walenie
- Cetáceos
- Wallina
- Cetaceu
- Китообразные
- Citacea
- Cetacea
- Veľryby_(rad)
- Kiti
- Китови
- Valar
- Nyangumi
- อันดับวาฬและโลมา
- Balinalar
- Китоподібні
- Bộ_Cá_voi
- 鯨目
| Cetáceos | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||
| Clasificación científica | ||||||||||||
|
||||||||||||
| Subordes | ||||||||||||
|
Os cetáceos son unha orde de mamíferos adaptados á vida acuática que comprende 79 especies [1] distribuídas por todo o mundo: baleas, cachalotes, candorcas, golfiños, arroaces, toniñas, etc. Case tódalas especies son animais mariños, aínda que existen especies de golfiños que viven nas augas doces.
O nome destes animais procede do latín cetus (grande animal mariño) e do grego ketus (monstro mariño).
Os grandes cetáceos foron obxecto da caza comercial durante séculos, como un recurso mariño máis, ata poñelos en perigo de extinción. Aínda hoxe, algúns países coma Xapón, Noruega ou Islandia seguen cazando baleas para come-la súa carne, escudándose no argumento da caza científica. Puntualmente tamén se cazaron os golfiños, tanto para aproveita-la carne como por consideralos inimigos dos pescadores e aínda hoxe o fan en Xapón, os Inuit do Canadá ou nas Illas Feroe en Dinamarca.
O termo balea debe reservarse ós misticetos, concretamente ós integrantes da familia Balaenidae. Non obstante, está imposto o seu uso para outras especies non pertencentes á familia dos balaénidos e incluso tamén para cetáceos con dentes, como é o caso da denominación de balea asasina para a candorca (que nin é balea nin é asasina), de balea de esperma para o cachalote ou de balea piloto para o caldeirón.
Índice |
Características
Externamente posúen un corpo pisciforme, adaptado á vida acuática, con amplas variacións no tocante ó tamaño (desde as toniñas de ó redor de un metro de lonxitude ata a balea azul, de ata 30 metros e 180 toneladas, o animal máis grande coñecido), a forma da cabeza e o tamaño das aletas.
Os cetáceos, coma tódolos demais mamíferos, son animais de sangue quente (endotérmicos), respiración pulmonar e reprodución vivípara (paren e aleitan as súas crías). A presenza de pelo sobre a pel é vestixial e só se observa, moi ralo, nos fetos. As extremidades anteriores transformáronse en aletas pectorais (sen función locomotriz) e as posteriores atrofiáronse case totalmente, quedando unicamente un pequeño óso pélvico no abdome.
O rabo transformouse nunha aleta caudal que, a diferenza dos peixes, é horizontal. Esta aleta caudal é o mecanismo que utilizan para propulsarse e desprazarse. Presentan tamén unha aleta dorsal, sen base ósea, que pode ser moi destacada (como na candorca) ou inexistente (como na balea vasca ou na beluga).
O problema da respiración pulmonar nun medio acuático resolvérono mediante a transformación do cranio, alongado en horizontal, e a migración dos orificios nasais (narinas ou aventadores) á cara superior da cabeza. Os misticetos (baleas e rorcuais) posúen dous orificios nasais mentres que os odontocetos (golfiños, cachalote, etc.) só presentan un. Outras transformacións fisiolóxicas permítenlles espazar extraordinariamente os movementos respiratorios e permanecer períodos prolongados de tempo baixo a auga (o cachalote, por exemplo, pode permanecer baixo a auga ata dúas horas sen necesitar saír á superficie para respirar).
Carecen de aparato auditivo externo e só teñen uns pequenos orificios detrás dos ollos e, ademais, en moitas especies estes condutos están obstruídos. Aínda así posúen un sentido do oído moi desenvolvido e son quen de determina-la orixe dos sons baixo o mar grazas ó seu sistema de ecolocalización. Tamén poden comunicarse entre si mediante un amplo repertorio de sons, que varían, segundo a especie e a familia, entre breves chasquidos a cancións prolongadas.
Evolución
A orixe dos cetáceos hai que buscala en mamíferos terrestres normais de hábitos anfibios, probablemente durante o Eoceno, hai entre 55 e 34 millóns de anos. Concretamente, evoluíron a partir de mamíferos da orde dos artiodáctilos (mamíferos provistos de dedos articulados), hoxe representados polas vacas, cabalos, porcos, hipopótamos, etc.
Os fósiles máis antigos de animais con características propias dos cetáceos pertencen ós Archaeocetos (Archaeoceti). Descobríronse exemplares de diferentes tipos, entre os 2 e os 21 m de lonxitude, con corpo fusiforme, aletas anteriores con forma de remo, presenza de aleta dorsal e un pedúnculo caudal longo. Habitaban zonas pantanosas costeiras e mares pouco profundos. Extinguíronse hai uns 30 millóns de anos.
Clasificación taxonómica
Os cetáceos divídense en tres subordes:
- Suborde Archaeoceti, extinta.
- Suborde Mysticeti (cetáceos con barbas)
- Familia Balaenidae: balea vasca
- Familia Neobalaenidae: balea franca pigmea
- Familia Balaenopteridae: rorcuais
- Familia Eschrichtiidae: balea gris
- Suborde Odontoceti (cetáceos con dentes)
- Familia Physeteridae: cachalote
- Familia Kogiidae: cachalote pigmeo
- Familia Monodontidae: narval
- Familia Ziphiidae: zifios
- Familia Delphinidae: candorca, golfiños, arroaces e caldeiróns
- Familia Phocoenidae: toniñas
- Familia Platanistidae: golfiños da India
- Familia Iniidae: golfiño do Amazonas
- Familia Pontoporiidae: golfiño do río Iangtze
Alimentación
A dieta dos cetáceos é moi variada, o que determina importantes transformacións na dentición. Atendendo ás características desta clasifícanse en dúas subordes:
- Misticetos ou, antes, mistacocetos (Mysticeti): sen dentes pero dotados dunhas estruturas no maxilar superior, chamadas barbas ou baleas, coas que filtran a auga e reteñen os pequenos peixes ou crustáceos (krill) que constitúen o seu alimento. A boca é grande e moi ancha.
- As barbas dos misticetos están constituídas de queratina (a mesma sustancia que forma as nosas uñas ou o pelo). Penduran do bordo da mandíbula superior pechando a cavidade bucal. O sistema que utilizan é avanzar coa boca aberta e enchela dun gran volume de auga (no que axuda a dilatación da pel da gorxa). A seguir, pechan a boca e coa axuda da lingua expulsan a auga, que é filtrada polas barbas retendo tódolos animais que viñan nela.
- Odontocetos (Odontoceti): dotados dun número variable de dentes, segundo a especie. Son animais cazadores que se alimentan de peixes, cefalópodos ou, no caso da candorca, de aves, focas ou outros cetáceos. A boca pode describirse como fina ou aguzada.
- Os odontocetos (golfiños, arroaces, orcas, etc.) posúen normalmente un elevado número de dentes (ata 160-180 no caso do golfiño común) distribuídos de forma simétrica na mandíbula superior e inferior, pero hai especies que só teñen dentes na mandíbula inferior (coma o cachalote) e noutras chegan a faltar totalmente ou a perde-la funcionalidade (como nos zifios ou no narval).
- A dentición dos cetáceos con dentes é homodonta (tódolos dentes iguais, non diferenciados en incisivos, caninos e molares) e utilízase exclusivamente para atrapa-las presas, que tragan enteiras, sen mastigar. A candorca, que caza animais de gran tamaño como focas ou outros cetáceos pequenos, arrancan porcións de carne do tamaño adecuado para engulila.
Reprodución
Os cetáceos son vivíparos: paren as súas crías vivas. Paren unha soa cría de cada vez aínda que se coñecen casos excepcionais de partos e xestacións dobres. As crías acabadas de nacer deben saír axiña á superficie, a respirar, acto no que son axudados pola nai ou por outras femias do mesmo grupo familiar.
Os cetáceos na cultura popular
Refraneiro
- A balea é un animal de moita chea.
- A candorca leva ou trae/trai.
- Arroaces na ría, moita sardiña.
- Arroaces na ría, boureles tiran.
- ¡Balea!, levanta a pata e mea.
- Balea no mar, a pescar.
- Cando as candorcas saltan, o bon tempo espanta
- Cando os golfiños saltan, vento traen ou a calma espantan.
- Candorcas na ría, arroaces á costa.
- Golfiños a choutar, acaba o calmo no mar.
- Golfiños que moito saltan, vento traen e a calma espantan.
- ¿Os arroaces brincan no mar? Forte norte vai dar / van dar.
- Os arroaces brincan no mar, forte norte vai dar / van dar / vai entrar.
- Os arroás na ría, miña nai, para a casa.
- Tramalleiros ó mar, arroaces ó par.
Referencias
- ↑ Incluíndo un zífido non identificado do que só se atoparon uns restos varados.
Véxase tamén
Bibliografía
- Carwardine, M.: Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo, Omega, 1985.